Van gang là nhóm van công nghiệp có thân van được chế tạo chủ yếu từ vật liệu gang, được sử dụng phổ biến trong hệ thống cấp thoát nước, PCCC, HVAC, xử lý nước, trạm bơm và các hệ thống đường ống công nghiệp. Nhờ khả năng chịu áp lực tốt, độ cứng cao, giá thành hợp lý và phù hợp với nhiều kích thước đường ống, van gang là lựa chọn phổ biến cho các hệ thống sử dụng nước và chất lỏng thông thường.

Tùy theo mục đích sử dụng, van gang có nhiều dạng như van cổng gang, van bướm gang, van 1 chiều gang, van cầu gang, van Y lọc gang, van giảm áp gang, van cân bằng gang và nhiều dòng van chuyên dụng khác.

Van gang là gì?

Van gang là loại van công nghiệp sử dụng gang làm vật liệu chính để chế tạo thân van và các bộ phận chịu lực. Van được lắp đặt trên đường ống nhằm thực hiện một hoặc nhiều chức năng như đóng mở dòng chảy, ngăn dòng chảy ngược, lọc cặn, điều tiết áp suất hoặc cân bằng lưu lượng.

Gang có đặc tính đúc tốt, dễ tạo hình các thân van có kích thước lớn và giá thành thường thấp hơn thép đúc hoặc inox. Vì vậy, van gang được sử dụng rất rộng rãi trong các hệ thống đường ống có môi chất phù hợp.

Tên tiếng Anh của van gang

Tên tiếng Anh tổng quát của van gang là Cast Iron Valve hoặc Cast Iron Valves.

Tùy từng loại van, tên gọi tiếng Anh có thể thay đổi:

Loại van	Tên tiếng Anh
Van cổng gang	Cast Iron Gate Valve
Van bướm gang	Cast Iron Butterfly Valve
Van 1 chiều gang	Cast Iron Check Valve
Van cầu gang	Cast Iron Globe Valve
Van Y lọc gang	Cast Iron Y Strainer
Van giảm áp gang	Cast Iron Pressure Reducing Valve
Van cân bằng gang	Cast Iron Balancing Valve

Cấu tạo của van gang

Cấu tạo cụ thể phụ thuộc vào từng loại van. Tuy nhiên, một van gang thông thường có thể bao gồm các bộ phận chính sau:

1. Thân van

Thân van thường được chế tạo bằng gang và là bộ phận chịu áp lực chính. Hai đầu thân van được thiết kế theo kiểu nối bích, nối ren hoặc kiểu wafer/lug tùy dòng sản phẩm.

2. Bộ phận đóng mở

Bộ phận đóng mở thay đổi tùy loại van:

• Van cổng: đĩa van hoặc cửa van.
• Van bướm: đĩa van dạng cánh bướm.
• Van bi: bi van.
• Van cầu: đĩa van.
• Van 1 chiều: lá van, cánh van hoặc đĩa van.

3. Trục van

Trục van truyền chuyển động từ tay quay, tay gạt, hộp số hoặc bộ truyền động đến bộ phận đóng mở. Vật liệu trục thường không nhất thiết giống vật liệu thân van.

4. Gioăng làm kín

Gioăng có nhiệm vụ hạn chế rò rỉ tại vị trí làm kín. Tùy thiết kế, vật liệu có thể là EPDM, NBR, PTFE hoặc vật liệu khác phù hợp với môi chất và nhiệt độ.

5. Bộ phận điều khiển

Van gang có thể được điều khiển bằng:

• Tay quay.
• Tay gạt.
• Hộp số.
• Bộ truyền động điện.
• Bộ truyền động khí nén.
• Cơ cấu tự động chuyên dụng tùy từng loại van.

Nguyên lý hoạt động của van gang

Nguyên lý hoạt động phụ thuộc vào từng dòng van.

Van cổng gang

Khi xoay tay quay, trục van nâng hoặc hạ cửa van. Khi cửa van nâng lên hoàn toàn, dòng chảy được mở; khi cửa van hạ xuống vị trí đóng, dòng chảy bị ngăn lại.

Van cổng thường được sử dụng cho chức năng đóng hoặc mở hoàn toàn và không nên sử dụng như van điều tiết liên tục nếu thiết kế không cho phép.

Van bướm gang

Đĩa van xoay quanh trục với góc khoảng 90°. Khi đĩa nằm gần song song với hướng dòng chảy, van ở trạng thái mở; khi đĩa xoay vuông góc với dòng chảy, van đóng.

Van 1 chiều gang

Van tự động đóng mở dựa trên chênh lệch áp suất và hướng dòng chảy. Khi dòng chảy đi đúng chiều, bộ phận đóng mở được đẩy khỏi vị trí kín; khi dòng chảy có xu hướng đảo chiều, van đóng để hạn chế dòng chảy ngược.

Van cầu gang

Đĩa van di chuyển lên xuống theo trục để thay đổi tiết diện dòng chảy. Thiết kế này phù hợp hơn với chức năng điều tiết so với van cổng, nhưng thường tạo tổn thất áp suất lớn hơn.

Phân loại van gang phổ biến

1. Van cổng gang

Van cổng gang thường được sử dụng trong hệ thống cấp nước, PCCC, xử lý nước và các hệ thống đường ống cần đóng mở dòng chảy.

Các dòng phổ biến gồm van cổng ty nổi, van cổng ty chìm, van cổng nối bích và một số dòng van cổng chuyên dụng.

2. Van bướm gang

Van bướm gang có thiết kế nhỏ gọn, trọng lượng tương đối thấp so với nhiều loại van bích cùng kích thước và thường được sử dụng từ DN50 trở lên.

Van có thể sử dụng tay gạt, tay quay hộp số hoặc kết hợp bộ điều khiển điện/khí nén tùy nhu cầu.

3. Van 1 chiều gang

Van 1 chiều gang được dùng để hạn chế dòng chảy ngược trong đường ống. Một số dạng phổ biến gồm van 1 chiều lá lật, van 1 chiều lò xo và van 1 chiều cánh bướm.

4. Van cầu gang

Van cầu gang thường được sử dụng khi cần điều tiết dòng chảy hoặc đóng mở đường ống. Hình dạng thân van và đường đi của dòng chảy tạo ra tổn thất áp suất đáng kể hơn so với một số loại van đóng mở thẳng dòng.

5. Van Y lọc gang

Van Y lọc gang thực chất là thiết bị lọc cơ học dạng chữ Y, có nhiệm vụ giữ lại cặn bẩn, rác hoặc các hạt rắn trong dòng chất lỏng.

Van Y lọc không thay thế cho van khóa đường ống. Trong hệ thống thực tế thường bố trí thêm van chặn ở hai phía để thuận tiện bảo trì.

6. Van giảm áp gang

Van giảm áp gang được sử dụng để giảm và kiểm soát áp suất phía hạ lưu theo thiết kế của van. Loại van này thường được ứng dụng trong hệ thống cấp nước, HVAC và các hệ thống cần kiểm soát áp suất.

Thông số kỹ thuật van gang

Thông số	Đặc điểm thường gặp
Vật liệu thân	Gang xám, gang cầu hoặc vật liệu gang khác tùy model
Kích thước	DN15 – DN600 hoặc lớn hơn tùy loại
Kiểu kết nối	Ren, mặt bích, wafer, lug hoặc kiểu chuyên dụng
Tiêu chuẩn mặt bích	JIS, DIN, EN, BS, ANSI/ASME hoặc tiêu chuẩn khác tùy model
Cấp áp lực	PN10, PN16, PN25, PN40 hoặc cấp áp lực khác tùy sản phẩm
Vật liệu gioăng	EPDM, NBR, PTFE hoặc vật liệu tương thích
Nhiệt độ làm việc	Phụ thuộc vật liệu, thiết kế và môi chất
Môi chất	Nước, nước sạch, nước thải và các môi chất phù hợp với model
Điều khiển	Tay quay, tay gạt, hộp số, điện, khí nén hoặc tự động tùy loại

Lưu ý: không nên xác định áp suất và nhiệt độ làm việc chỉ dựa vào việc van được làm bằng gang. Cần kiểm tra catalogue và thông số chính xác của từng model.

Các kích thước van gang phổ biến

DN	Kích thước inch tương đương	Ứng dụng thường gặp
DN15	1/2″	Đường ống nhỏ
DN20	3/4″	Cấp nước, thiết bị
DN25	1″	Cấp nước, HVAC
DN32	1 1/4″	Đường ống nhánh
DN40	1 1/2″	Hệ thống dân dụng và công nghiệp
DN50	2″	Cấp nước, PCCC
DN65	2 1/2″	Hệ thống kỹ thuật
DN80	3″	Cấp nước, HVAC
DN100	4″	Đường ống chính
DN125	5″	Hệ thống công nghiệp
DN150	6″	Trạm bơm, cấp nước
DN200	8″	Đường ống lưu lượng lớn
DN250	10″	Đường ống công nghiệp
DN300	12″	Hệ thống cấp nước lớn

Ưu điểm của van gang

• Giá thành thường hợp lý so với nhiều dòng van inox.
• Khả năng đúc tốt, phù hợp với nhiều kiểu dáng và kích thước van.
• Độ cứng và độ ổn định cơ học tốt trong điều kiện sử dụng phù hợp.
• Có nhiều chủng loại và kích thước để lựa chọn.
• Phù hợp với nhiều hệ thống cấp nước và xử lý nước.
• Có thể kết hợp với bộ điều khiển điện hoặc khí nén tùy thiết kế.
• Dễ tìm kiếm phụ kiện, gioăng và linh kiện thay thế đối với các model phổ biến.

Nhược điểm của van gang

• Gang có thể bị ảnh hưởng bởi môi trường ăn mòn nếu không được bảo vệ phù hợp.
• Không phải mọi loại gang đều phù hợp với môi trường hóa chất.
• Đặc tính vật liệu khác với inox hoặc một số loại thép chuyên dụng.
• Cần kiểm tra chính xác tiêu chuẩn, cấp áp lực và vật liệu trước khi lắp đặt.
• Không nên lựa chọn van chỉ dựa trên DN hoặc giá thành.

Van gang dùng cho những môi chất nào?

Van gang thường được ứng dụng với các môi chất phù hợp như:

• Nước sạch.
• Nước cấp.
• Nước sinh hoạt.
• Nước làm mát.
• Nước tuần hoàn.
• Nước thải.
• Một số hệ thống HVAC.
• Một số hệ thống PCCC theo đúng yêu cầu thiết kế và chứng nhận của sản phẩm.

Đối với hóa chất, dung môi, môi trường có tính ăn mòn hoặc nhiệt độ cao, cần kiểm tra khả năng tương thích của thân van, lớp phủ, gioăng và các chi tiết tiếp xúc môi chất trước khi lựa chọn.

Ứng dụng của van gang

Hệ thống cấp nước

Van gang được sử dụng rộng rãi trong đường ống cấp nước của nhà máy, khu đô thị, tòa nhà, khu dân cư và hệ thống xử lý nước.

Hệ thống PCCC

Van cổng gang, van bướm gang và van 1 chiều gang có thể được sử dụng trong hệ thống PCCC khi sản phẩm đáp ứng đúng tiêu chuẩn, chứng nhận và yêu cầu thiết kế của hệ thống.

Hệ thống HVAC

Van gang được sử dụng trong hệ thống nước lạnh, nước nóng và nước tuần hoàn của hệ thống điều hòa không khí và thông gió.

Nhà máy xử lý nước

Van gang thường xuất hiện tại các đường ống cấp nước, bơm, xử lý và phân phối nước trong nhà máy.

Trạm bơm

Van cổng, van bướm và van 1 chiều gang có thể được bố trí quanh máy bơm để phục vụ đóng mở, cô lập thiết bị và hạn chế dòng chảy ngược tùy thiết kế hệ thống.

Van gang khác gì van inox?

Tiêu chí	Van gang	Van inox
Vật liệu	Gang	Inox như 304, 316/316L tùy model
Khả năng chống ăn mòn	Phụ thuộc loại gang và lớp bảo vệ	Thường tốt hơn trong nhiều môi trường ăn mòn
Giá thành	Thường thấp hơn inox	Thường cao hơn gang
Ứng dụng phổ biến	Nước, HVAC, xử lý nước, PCCC theo yêu cầu	Nước, thực phẩm, hóa chất và môi trường yêu cầu vật liệu inox tùy cấp
Khả năng lựa chọn	Rất nhiều dòng van lớn	Đa dạng nhưng chi phí thường cao hơn

Cách lựa chọn van gang phù hợp

Để lựa chọn đúng van gang, cần xác định đồng thời nhiều yếu tố thay vì chỉ quan tâm đến kích thước DN.

1. Xác định loại van

Cần xác định hệ thống cần đóng mở, điều tiết, chống dòng chảy ngược hay lọc cặn để lựa chọn van cổng, van bướm, van 1 chiều, van cầu hoặc Y lọc.

2. Xác định kích thước đường ống

Chọn DN phù hợp với đường kính danh nghĩa của đường ống và thiết kế hệ thống.

3. Kiểm tra áp suất

Cần xác định áp suất làm việc và cấp áp lực của van. Không nên mặc định tất cả van gang đều có cùng khả năng chịu áp suất.

4. Kiểm tra nhiệt độ

Nhiệt độ môi chất ảnh hưởng đến thân van, gioăng và các bộ phận làm kín. Cần kiểm tra giới hạn nhiệt độ của từng model.

5. Kiểm tra vật liệu gioăng

EPDM, NBR, PTFE và các vật liệu khác có khả năng tương thích khác nhau. Gioăng phải được lựa chọn dựa trên môi chất và nhiệt độ thực tế.

6. Kiểm tra tiêu chuẩn kết nối

Đối với van bích cần kiểm tra tiêu chuẩn và kích thước mặt bích như JIS, DIN/EN, BS hoặc ANSI/ASME để đảm bảo tương thích với đường ống.

Hướng dẫn lắp đặt van gang

1. Kiểm tra model, DN, cấp áp lực và tiêu chuẩn kết nối trước khi lắp.
2. Kiểm tra bên trong van, loại bỏ bụi bẩn hoặc vật thể lạ nếu có.
3. Đảm bảo đường ống được căn chỉnh đúng, tránh tạo tải cơ học không cần thiết lên thân van.
4. Đối với van bích, sử dụng gioăng phù hợp với môi chất và tiêu chuẩn mặt bích.
5. Siết bulông theo trình tự chéo và lực siết phù hợp.
6. Đối với van wafer, kiểm tra đúng vị trí đĩa van trước khi đưa vào đường ống.
7. Đối với van 1 chiều, phải lắp đúng chiều mũi tên dòng chảy trên thân van.
8. Mở và đóng thử van trước khi đưa hệ thống vào vận hành.
9. Kiểm tra rò rỉ sau khi hệ thống được cấp áp.

Bảo trì van gang

Định kỳ kiểm tra tình trạng thân van, gioăng, trục, bulông, tay quay và bộ phận điều khiển. Với các van ngoài trời, cần chú ý lớp sơn hoặc lớp phủ bảo vệ thân van.

Nếu van có hiện tượng rò rỉ, đóng mở nặng, rung bất thường hoặc không đạt trạng thái đóng mở yêu cầu, cần kiểm tra nguyên nhân trước khi tiếp tục vận hành.

Đối với hệ thống quan trọng, nên xây dựng lịch kiểm tra theo điều kiện vận hành, tần suất sử dụng và yêu cầu của hệ thống.

Giá van gang bao nhiêu?

Giá van gang phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:

• Loại van.
• Kích thước DN.
• Vật liệu thân và chi tiết bên trong.
• Áp suất PN/Class.
• Tiêu chuẩn kết nối.
• Thương hiệu và xuất xứ.
• Kiểu điều khiển.
• Số lượng đặt hàng.

Do đó, không nên dùng một mức giá cố định cho toàn bộ nhóm sản phẩm van gang. Khi cần báo giá, nên cung cấp tối thiểu loại van + DN + PN + kiểu kết nối + thương hiệu để có báo giá chính xác.

Mua van gang chính hãng ở đâu?

CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ THIẾT BỊ DTA VIỆT NAM cung cấp các dòng van công nghiệp phục vụ hệ thống cấp nước, xử lý nước, PCCC, HVAC và các ứng dụng công nghiệp.

DTA cung cấp nhiều nhóm sản phẩm như van cổng, van bướm, van 1 chiều, Y lọc, van giảm áp và các thiết bị đường ống với nhiều kích thước và tiêu chuẩn khác nhau.

Khi mua van gang, khách hàng nên yêu cầu đầy đủ thông tin sản phẩm, catalogue, thông số kỹ thuật và chứng từ liên quan như CO, CQ, Packing List nếu cần cho hồ sơ công trình.

Thông tin liên hệ:

• Đơn vị: CÔNG TY CỔ PHẦN VẬT TƯ THIẾT BỊ DTA VIỆT NAM
• Website: dtavietnam.com
• Địa chỉ: Dong Tri Village, Thanh Tri Commune, Hanoi City, Vietnam
• Điện thoại: +84 961332786
• Email: kt.dtavietnam@gmail.com

Câu hỏi thường gặp về van gang

Van gang là gì?

Van gang là nhóm van có thân van được chế tạo chủ yếu từ vật liệu gang, dùng để đóng mở, điều tiết, chống dòng chảy ngược hoặc thực hiện các chức năng khác tùy loại van.

Van gang có bị gỉ không?

Gang có thể bị ăn mòn trong môi trường phù hợp. Mức độ phụ thuộc vào loại gang, lớp phủ bảo vệ, môi trường, nước và điều kiện vận hành. Vì vậy cần lựa chọn sản phẩm phù hợp với môi trường lắp đặt.

Van gang dùng cho nước được không?

Có. Van gang được sử dụng rất phổ biến trong hệ thống nước sạch, nước cấp, nước tuần hoàn và nhiều hệ thống xử lý nước khi vật liệu và thông số van phù hợp.

Van gang có dùng được cho PCCC không?

Có thể sử dụng nếu model van đáp ứng đúng tiêu chuẩn, chứng nhận và yêu cầu kỹ thuật của hệ thống PCCC. Không nên chỉ dựa vào vật liệu gang để xác định van có phù hợp cho PCCC hay không.

Van gang có những loại nào?

Các loại phổ biến gồm van cổng gang, van bướm gang, van 1 chiều gang, van cầu gang, van Y lọc gang, van giảm áp gang và van cân bằng gang.

Van gang DN100 tương đương bao nhiêu inch?

Van gang DN100 tương đương kích thước danh nghĩa khoảng 4 inch.

Van gang DN150 tương đương bao nhiêu inch?

Van gang DN150 tương đương kích thước danh nghĩa khoảng 6 inch.

Van gang có tốt hơn van inox không?

Hai loại phục vụ các điều kiện sử dụng khác nhau. Van gang thường có lợi thế về chi phí và được sử dụng rộng rãi trong hệ thống nước, trong khi inox thường được lựa chọn khi yêu cầu cao hơn về khả năng chống ăn mòn hoặc vật liệu tiếp xúc môi chất. Cần căn cứ vào môi chất, nhiệt độ, áp suất và yêu cầu công trình.

Kết luận

Van gang là nhóm van công nghiệp phổ biến nhờ thiết kế đa dạng, độ cứng tốt, khả năng đúc phù hợp với nhiều kích thước và chi phí thường hợp lý. Từ van cổng gang, van bướm gang, van 1 chiều gang đến Y lọc và các loại van điều khiển, sản phẩm có thể đáp ứng nhiều nhu cầu trong hệ thống cấp nước, xử lý nước, HVAC, PCCC và công nghiệp.

Để lựa chọn chính xác, cần xác định loại van, DN, PN/Class, tiêu chuẩn kết nối, môi chất, nhiệt độ, áp suất và vật liệu gioăng trước khi đặt hàng. Việc lựa chọn đúng thông số giúp van hoạt động ổn định và phù hợp với tuổi thọ thiết kế của hệ thống.